سید مصطفی عدل ( منصور السلطنه )

نظرات

ایشان سالها در وزارت عدلیه ، وزرت خارجه و دادگستری نوین ، خدماتی ارزنده به کشور کرد . او از نخستین استادان مدرسه عالی حقوق بود و در سال ۱۳۲۰ به ریاست دانشکده حقوق تهران برگزیده شد .

کتاب « حقوق مدنی » او جزو اولین کتاب های حقوقی و مدنی چاپ شده در کشور است . سید مصطفی عدل ، سالها ریاست اداره تهیه و تدوین و تنقیح قوانین دادگستری را از بدو برقراری نظام قضایی دادگستری نوین برعهده داشت . سید مصطفی عدل ، فرزند  حاج سید میرزا ابراهیم رکن العداله و نوه دختری میرزا احمد مجتهد ، در سال ۱۲۵۸ شمسی در محله انگج شهر تبریز به دنیا آمد .

پدرش در اواخر عمر رئیس دیوانخانه  عدلیه خراسان بود و دایی او محسن خان مشیرالدوله نیز وزیر عدلیه ناصر الدین شاه بود .

جد سید مصطفی عدل از معارف تبریز به شمار می رفت و در این شهر به حاج سید حسین شاه مشهور بود .

جد مادری او حاجی میرزا احمد مجتهد و دایی اش حاجی میرزا جواد ، از علما و فقهای طراز اول آذربایجان بودند و مدتها با اجرای قانون رژی مبارزه کردند .تحصیلات ابتدایی را در تبریز به پایان رساند و برای ادامه تحصیلات متوسطه به قاهره رفت و دوره مدرسه فرانسوی خور نقش را با موفقیت گذراند . در کنار تحصیل در این مدرسه  ، به فراگیری زبان های فرانسه ، عربی ،  ایتالیایی و روسی پرداخت . سپس به فرانسه رفت و در دانشکده حقوق دانشگاه پاریس مشغول به تحصیل شد .

پس از بازگشت به ایران  ، در سال ۱۲۸۲ شمسی وارد خدمت وزارت خارجه شد و اولین ماموریت خارجی او در قاهره و تفلیس گذشت . بعدها معاون دارالترجمه وزارت خارجه شد و تا سال ۱۲۸۶ شمسی در این پست باقی ماند . در آن سال به وزارت عدلیه منتقل شد و نزدیک به بیست سال در پست های حساس و مهم قضایی اشتغال داشت .

پس از به وجود آمدن تشکیلات دادگستری نوین توسط علی اکبر داور ، در سال ۱۳۰۵ شمسی با رتبه ۹ قضایی به مستشاری دیوان عالی تمیز منصوب شد و پس از تشکیل اداره تهیه و تدوین و تنقیح قوانین ، ریاست این اداره را بر عهده گرفت . در زمان تصدی سید مصطفی عدل بر اداره تهیه و تدوین و تنقیح قوانین ، بسیاری از قوانین مشهور کشور  ، مستقیما یا با مشارکت او تهیه و تدوین شد.

یکی از تلاش های علمی او ، مشارکت و عضویت در کمیسیون تدوین قانون مدنی ایران بود که در آن ، تنظیم و فصل بندی قانون و برگرد ان و اضافاتی بر سیاق قوانین اروپا ، از ابتکارات سید مصطفی بود .

کتاب « حقوق اساسی » او در سال ۱۳۲۷ هجری قمری در سیصدو پنجاه صفحه چاپ شد و کتاب « حقوق مدنی » در سال های ۱۳۰۸- ۱۳۰۹ شمسی منتشر گردید . کتاب حقوق تجارت بین الملل و ترجمه قانون جزای عمومی و قانون  تجارت ایران به زبان فرانسه .

منصور السلطنه عدل در سال ۱۳۱۴ شمسی مجددا به وزارت خارجه برگشت و به سمت وزیر مختار ایران در ژنو و نمایندگی دائمی در جامعه ملل منصوب شد . در سال ۱۳۱۶ شمسی کفیل وزارت خارجه و  در سال ۱۳۱۷ شمسی وزیر مختار ایران در رم گردید و تا سال ۱۳۲۰ شمسی در آن کشور ماند .

پس از بازگشت به ایران رئیس دانشکده حقوق دانشگاه تهران و بعدها در کابینه محمد علی فروغی به وزارت فرهنگ منصوب شد . پس از کابینه فروغی ، در کابینه های دیگر به وزارت فرهنگ ، دادگستری و مقام وزیر مشاور دست یافت .

در همین سالها دو مرتبه به آمریکا سفر کرد و ریاست هیات نمایندگی ایران در کنفرانس هاس سانفرانسیسکوو نیوورک را بر عهده داشت و به نمایندگی از ایران ، منشور سازمان ملل را امضاء کرد .

او به این دلیل که پدرش  به رکن العداله و عمویش به عدل الملک معروف بوده و خانواده مادریش از علمای دین بودند و خود نیز مدت بیست سال در وزارت دادگستری  تلاش کرده بود ، نام خانوادگی خود را عدل نهاد و چون در اکثر امور و کارها پیروز و موفق میشد  ، لقب منصورالسلطنه به او اعطا شد .

در اواخر عمر به  مطالعه آثار ادبی و نمایشنامه های راسین  و کرنی علاقه نشان می داد .او هشت سال بود برای ترجمه خسرو و شیرین نظامی به صورت نمایشنامه به زبان فرانسه تلاش کرد ، اما عمرش کفاف اتمام آن را نداد .

سید مصطفی عدل ، در ساعت شش و پانزده دقیقه عصر بیست و دوم تیر ماه هزار و سیصدو بیست و نه بر اثر بیماری سرطان جان به جان آفرین تسلیم کرد . پیکرش در آرامگاه خانوادگی عدل در جوار حرم مطهر حضرت عبدالعظیم در شهر ری تهران به خاک سپرده شد .

0 پاسخ

ارسال یک پاسخ

می خواهید در گفتگو ها شرکت کنید؟
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *