شکایت از کارفرما

کارگر کیست ؟

کارگر فردی است که به هر عنوان به دستور کارفرما در مقابل دریافت حقوق یا مزد کار می‌کند . کارگر در لغت به معنای کار کننده و کسی که در کارخانه یا کارگاه کار می‌کند و مزد می‌گیرد به کار می‌رود، و در مقابل کارفرما قرار دارد .

در اصطلاح حقوقی نیز از معنای لغوی خود دور نگشته است و در حقوق منظور از کارگر، کسی است که در برابر کار مزد می‌گیرد و بین او و مزد دهنده رابطه علیت می‌باشد .

پس ملاک کارگر دریافت مزد و تبعیت از دیگری است؛ یعنی کار او در خدمت دیگری باشد . با توجه به تعریف فوق، ملاک کارگر بودن، نوعی رابطه حقوقی با طرف مقابل است .

مطابق مواد ۱ و ۵ قانون کار، کلیه کارگران مشمول قانون کار هستند و مکلف به تبعیت از آن می‌باشند، بنابراین شناخت مفهوم مورد نظر قانون کار از واژه « کارگر » ضروری است ؛ زیرا حقوق و تکلیفی که قانون کار بر له یا علیه کارگر مقرر نموده است، ناظر به مفهومی است که خود قانون کار از کارگر در نظر داشته است .

بنابر موادّ ۴۶۶، ۴۶۷ و ۵۱۲ و ۵۱۳ قانون مدنی می‌توان گفت که؛ کارگر یا اجیر کسی است که در مقابل دریافت عوضی که به آن اجرت می‌گویند منفعت عمل خویش را به دیگری که مستأجر نامیده می‌شود تملیک می‌نماید. این تعریف شامل هر کسی می‌شود که منفعت کار خود را در مقابل عوضی معامله می‌کند، کاری را که انجام می‌دهد، خواه یدی باشد یا فکری و یا خواه کارش را به طور مستقل انجام دهد و یا تحت تبعیت و نظارت دیگری کار کند. اما تعریفی که قانون کار ارائه داده است چند نکته قابل توجه دارد .

ماده ۲ قانون کار مقرر می‌دارد : « کارگر از لحاظ این قانون، کسی است که به هر عنوان در مقابل دریافت حق السعی اعم از مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا به درخواست کارفرما کار می‌کند . »

با تأمل در تعریفی که قانون کار از کارگر ارائه داده است، چند نکته قابل توجه است :

واژه «کسی» در ماده ۲ قانون کار دلالت به شخص حقیقی دارد و شامل شخص حقوقی نمی‌شود؛ پس شخص حقوقی از نظر قانون کار، کارگر محسوب نمی‌شود .

۲ ـ قید « به هر عنوان » نشان دهنده عام بودن مفهوم کار است و شامل همه کسانی می‌شود که کار دستی یا فکری انجام می‌دهند و تبعیت از دیگری می‌کنند .

۳ ـ  قید « حق السعی » همه آن چه را که به کارگر پرداخت می‌شود؛ از مزد تا پاداش یا مسکن و وجه نقدی و غیره را شامل می‌گردد . پس ، دیگر کارفرما به بهانۀ‌ اینکه کارگر، خود سهم سود و سایر مزایا را دریافت می‌کند نمی‌تواند او را در موقعی که از کار اخراج می‌کند ، با این بهانه که از همه مزایا استفاده کرده ، دیگر حق و حقوق به او تعلق نمی‌گیرد یا اینکه از شمول تعریف کارگر با پرداخت چنین مزایایی خارج است.

 با این همه به نظر می‌رسد ایرادی به ماده ۲ قانون کار وارد باشد ؛ زیرا در این ماده از واژه « درخواست کارفرما » استفاده کرده است و این تعبیر، اگر چه در جهت ارزش نهادن به شخصیت کارگر می‌باشد؛ اما برای بیان تبعیت کارگر از کارفرما واژه نارسایی است ؛ چون که « درخواست » تأکیدی بر الزام انجام کار از ناحیه کارگر ندارد.

بنابراین به نظر می‌رسد واژه « دستور » همان گونه که در قانون کار سابق به کار رفته بود، مناسب‌تر باشد .

کارفرما چه کسی است ؟

فردی است که سرمایه و وسایل کار یک اداره یا موسسه تولیدی یا خدماتی را دارد ولی برای تولید کالا یا ادامه خدمات، باید از نیروی کار دیگران استفاده نماید. از دیدگاه حقوقی، کارفرما طرف قرارداد کار است و سرمایه و دارایی او تضمینی برای اجرای تعهدهایی است که در برابر کارگر به عهده دارد .

کارفرما طبق تعریف بند ۴ ماده ۲ قانون تأمین اجتماعی : « کارفرما شخصی حقیقی یا حقوقی است که بیمه شده به دستور او کار می کند و کلیه کسانی که به عنوان مدیر یا مسئول عهده دار اداره کارگاه هستند نماینده کارفرما محسوب می شوند و کارفرما مسئول کلیه تعهداتی است که نمایندگان مذبور در مقابل بیمه به عهده می گیرند . » بنابراین کارگر به دستور حساب هر کسی کار کند ، آن شخص کارفرمای او تلقی می شود .

حادثه ناشی از کار چیست ؟

حادثه اتفاقی است پیش بینی نشده و ناگهانی که بدون مداخله خود شخص ، بر اثر یک نیروی خارجی بوجود می آید و یا به عبارت دیگر آنچه انسان را ناخواسته از مسیر زندگی طبیعی منحرف می سازد و برای او ایجاد ناراحتی جسمی و روانی و یا خسارت مالی نماید ، حادثه نامیده می شود . تعریف حادثه در دایره المعارف بین المللی کار عبارتست از : « یک اتفاق پیش بینی نشده و خارج از انتظار که سبب صدمه و آسیب گردد . »

حادثه از لحاظ قانون تامین اجتماعی اتفاقی است پیش بینی نشده که تحت تاثیر عامل یا عوامل خارجی رخ می دهد و موجب صدماتی به جسم یا روان بیمه شده می گردد . بدین ترتیب هر اتفاقی را نمی توان حادثه تلقی نمود . مگر دارای ویژگی ۴ گانه زیر باشد :

۱ ـ اتفاق قابل پیش بینی نباشد ؛

۲ ـ وقوع آن ناگهانی باشد ؛

۳ ـ متاثر از عامل یا عوامل خارجی باشد ؛

۴ ـ باعث وارد آمدن صدمه به جسم و روان فرد گردد .

شرایط وقوع حادثه ناشی از کار

وقوع حادثه مبتنی بر دو شرط عمده است که تواما باید محقق گردد :

۱ ـ حادثه حین انجام وظیفه واقع شده باشد .

در خصوص شرط « حین انجام وظیفه » به دو نمونه اشاره می‏شود . کارگری با توجه به اینکه تلفن در اختیار وی است ، به دفعات اقدام به تلفن زدن‏ کند و صورتحساب تلفن کارفرما زیاد شود یا اینکه مأمورین آتش‏نشانی به دلیل‏ اختلافاتی که با کارفرمای خود دارند اهمال‏کاری‏ نمایند و به جای آنکه ظرف سه‏ دقیقه در موقعیت حاضر شوند ، بعد از هفده دقیقه در محل حضور یابند و به همین‏ دلیل خانه‏ای کاملا در آتش بسوزد . دادگاهی در انگلستان در این مورد رأی داد که کارفرما مسئولیت نیابتی ندارد . در جای دیگر علیرغم اینکه کارفرما انجام برخی‏ اعمال را ممنوع می‏کند ، مستخدم نافرمانی کرده و آن عمل را انجام می‏دهد . مثلا کارفرما مسابقه دادن رانندگان اتوبوس در جاده‏ها را ممنوع کرده بود ، اما یک راننده‏ نافرمانی می‏کند و موجب ایرات خسارتی می‏شود . دادگاه‏ها رأی دادند که کارفرما مسئول است ؛ زیرا راننده برای شغل رانندگی اتوبوس استخدام شده است‏ . ممنوعیت نسبت به مسابقه دادن نشان می‏دهد که راننده آن شغل را صرفا بد انجام‏ داده است .

در مورد تعریف شرط « تقصیر در انجام وظیفه » اختلاف زیادی بین‏ دادگاه‏ها بروز کرده بود ، بطوری که دیوان کشور فرانسه در چهار مورد ، اینگونه‏ اظهار نظر نمود :

۱ ـ در مواردی که خسارت وارده ناشی از انجام وظیفه ناقص مأمور باشد ، مسلما آمر مسئول خواهد بود .

۲ ـ عمل مأمور حتی اگر ناشی از تجاوز آشکار از انجام وظیفه‏اش باشد در صورتی که آمر از آن اطلاع داشته و آن را تأیید کرده باشد ، موجب مسئولیت آمر می‏گردد .

۳ ـ برعکس در مواردی که خسارت وارده هیچگونه رابطه‏ای با انجام وظیفه‏ مأمور نداشته باشد آمر ، مسئول تلقی نخواهد شد .

۴ ـ اگر زیان‏دیده بداند که مأمور از حدود وظایفش خارج گردیده است ، آمر مسئولیتی نخواهد داشت ( مثل اینکه شخصی با علم به اینکه راننده کامیون حق ندارد مسافر سوار کند ، سوار کامیون شود ) . به‏هرحال در سیستم حقوق ایران می‏توان برای‏ تعریف « حین انجام وظیفه » به ماده ۶۰ قانون تامین اجتماعی رجوع کرد که در آنجا مقصود از « حین انجام وظیفه » را تمامی اوقاتی که بیمه‏شده در کارگاه یا مؤسسات‏ وابسته یا ساختمانها و محوطه آن مشغول کار باشد و یا به دستور کارفرما در خارج از محوطه کارگاه عهده‏دار انجام مأموریتی باشد ، بیان می‏کند . برای مثال مراجعه به‏ درمانگاه و یا بیمارستان و یا برای معالجات درمانی و توان‏بخشی و اوقات رفت و برگشت کارگر ( بیمه‏شده ) از منزل جزء اوقات انجام وظیفه محسوب می‏گردد ، مشروط بر اینکه حادثه در زمان عادی رفت و برگشت به کارگاه اتفاق افتاده باشد .

۲ ـ حادثه به سبب انجام کار و وظیفه بیمه شده واقع شده باشد .

قید « به مناسبت انجام کار » که در ماده ۱۲ قانون مسئولیت مدنی آمده است به این معناست که‏ اگر کاری در زمره لوازم انجام وظایف کارگری باشد ، زمانی که کارگر به انجام آن‏ می‏پردازد ، در حکم وقتی به حساب می‏آید که به کار اصلی خود مشغول است . برای‏ نمونه اگر ماشین کارخانه نیاز به تعمیر داشته باشد و کارگر ناچار شود که آنرا به‏ تعمیرگاه ببرد ، حوادثی که هنگام رفت‏وآمد کارگر رخ می‏دهد ، مشمول ماده ۱۲ قانون مسئولیت مدنی است و کارفرمای وی باید زیانهای واردشده به اشخاص ثالث‏ را جبران کند . (مگر اینکه ثابت شود که تقصیری نداشته است . ) به عبارت دیگر به‏ مناسبت انجام کار ، یعنی اموری که در واقع ، لوازم انجام تکالیف کارگر ، تلقی شود و یا بتوان گفت اموری که موقعیتی را فراهم می‏کند تا کار محوله انجام شود و یا رابطه‏ متعارف با کار محوله داشته باشد .

اما علاوه بر قیود « حین انجام کار » و « به مناسبت آن » که در ماده ۱۲ قانون مسئولیت مدنی برای‏ جبران خسارت از سوی کارفرما ذکر شده است ، قید « کارکنان اداری » نیز در ماده ۱۲ قانون مسئولیت مدنی آمده است : « … از طرف کارکنان اداری و یا کارگران … » حال آنکه به نظر می‏رسد ذکر عبارت « اداری » در کنار عبارت‏ « کارگران » غیر ضروری و زائد باشد ، زیرا با توجه به اینکه ماده ۱۲ قانون مسئولیت مدنی ناظر به‏ کارفرمای مشمول قانون کار می‏باشد . از طرفی مطابق مواد ۲ و ۳ قانون کار در تعریف کارگر و کارفرما ، رابطه کارگری و کارفرمایی یک رابطه حقوقی است که بر اساس نحوه ارتباط بین طرفین ( یعنی رابطه تبعیت و پرداخت دستمزد ) شکل می‏گیرد و نوع‏ کار جهت ایجاد چنین رابطه‏ای مهم نیست . بر این اساس می‏توان گفت کارکنان‏ اداری هم که در خدمت کارفرمایان مشمول قانون کار هستند ، در واقع کارگران مشمول آن قانون می‏باشند ، مضافا بر اینکه قانون کار نیز چنین تفکیکی در خصوص‏ نوع کار کارگر قائل نشده است .

0 پاسخ

ارسال یک پاسخ

می خواهید در گفتگو ها شرکت کنید؟
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *