ضابطه تشخیص جرایم منافی عفت 

*** مرتضی امیری ***

ضابطه تشخیص جرایم منافی عفت : جرایم منافی عفت عبارتست از اعمالی که مغایر با ارزشهای پذیرفته شده اخلاقی باشد و ارتکاب آن ، تجاوز به این قبیل ارزشهای اخلاقی و اجتماعی است که از طرف مردم محترم شمرده می شود . در ترمینولوژی حقوق منافیات عفت چنین تعریف شده است « امور جنسی به معنی هر چه وسیعتر که بحسب عرف و احساسات یک جامعه شرم آور باشد و به منظور مواقعه یا شروع در آن صورت نگیرد، اگر به منظور مواقعه یا شروع در آن صورت گیرد هتک ناموس و یا شروع در هتک ناموس است نه منافی عفت. بنابراین شروع به جرم هتک ناموس و جرم منافی عفت بحسب غرض مرتکب مشخص می شود.»[۱] با توجه به تعاریف ارائه شده، در قلمرو منافی عفت اختلاف نظر وجود دارد لیکن این نظر که منافیات عفت اعم است از هتک ناموس، هتک عفت و جریحه دار کردن عفت عمومی ، موجه تر به نظر می رسد.

البته تعریفی که امروزه و در مقام عمل از این جرم می شود عبارتست از هر عملی که از نظر اخلاق حسنه و مذهب رایج تقبیح شود و به عبارتی هنجارهای اجتماعی را نادیده گرفته و عملی که عموم جامعه به شدت از آن دوری گزیده و با دیدن ، خواندن و حتی شنیدن آن ناراحت شوند .

عده ای نیز عموم را مقید به قشر خاصی ( مثلا متشرعین ) نموده و معتقدند که هرگاه این قشر عملی از مصادیق جریحه دار کردن عفت عمومی تلقی نمایند ، آن عمل جرم محسوب خواهد شد . یکی از فقهای شورای نگهبان در این خصوص می فرمایند « مردم آنهایی هستند که در نماز جمعه و راهپیمائی ها شرکت می کنند »[۲]، این نظر در اقلیت قرار دارد. اما اکثریت اعتقاد دارند منظور از عموم جامعه اکثریت مردم یک کشور یا منطقه تلقی می شوند و نظر و عقیدۀ قشر خاصی ملاک نیست.[۳] به عبارت دیگر هر عملی را که اکثر مردم آن را تقبیح کنند و تا اندازه ای زننده باشد که عفت و پاکدامنی آنها جریحه دار شود مصداق این جرم است.

بنابراین با توجه به مطالب یاد شده به نظر می رسد بتوان گفت که جریحه دار کردن عفت عمومی عبارتست از ارتکاب عملی که به نوعی ابراز تمایلات جنسی در انظار و اماکن عمومی باشد اعم از رابطه با جنس مخالف ، پوشش ، رفتار ، گفتار و یا نمایش تصاویری که این تمایلات را نمایان کند .

  • در تعریف دیگر آمده است : « اطلاق می شود به انجام عمل خلاف عفتی در ملاء عام گو اینکه تعبیر خلاف عفت بودن عملی در هر جامعه به آداب و رسوم آن جامعه مربوط می شود و ممکن است در یک جامعه خلاف عفت و در یک جامعه دیگر امر عادی و بی اهمیت تلقی گردد.»[۴] « به طور کلی این اعمال، اعمال منافی عفتی هستند که در ملاء عام صورت گیرند»[۵] و « هر عمل و رفتاری که از نظر اکثریت افراد یک ملت مغایر با ارزشهای پذیرفته شدۀ اخلاقی باشد و ارتکاب آن، تجاوز به این قبیل ارزشهای اخلاقی و اجتماعی است که از طرف مردم محترم شمرده می شود.»[۶]

تعریفی که امروزه و در مقام عمل از این جرم می شود عبارتست از هر عملی که از نظر اخلاق حسنه و مذهب رایج تقبیح شود و به عبارتی هنجارهای اجتماعی را نادیده گرفته و عملی که عموم جامعه به شدت از آن دوری گزیده و با دیدن ، خواندن و حتی شنیدن آن ناراحت شوند [۷] با توجه به تعاریف ارائه شده به این نتیجه می رسیم که علاوه بر کلی بودن و ابهام در مصادیق آن اختلافاتی نیز در آنها دیده می شود. لازم به ذکر است در تعریف انواع جرائم مشخص بودن قلمرو و حد و مرز آن، که بیان گر عدم ابهام باشد از موارد ضروری است که متأسفانه در تعاریف ارائه شده از این جرایم دیده نمی شود .

در قوانین بعد از انقلاب اسلامی ، قانونگذار تنها در دو ماده عبارت جرائم منافی عفت را به کار برده است . اولین بار در ماده ۱۰۱ قانون تعزیرات مصوب سال ۱۳۶۲ مقرر نموده بود : « هر گاه مرد و زنی که بین آنها علقه زوجیت نباشد ، مرتکب عمل منافی عفت غیر از زنا از قبیل تقبیل یا مضاجعه شوند به شلاق تا ۹۹ ضربه محکوم خواهند شد و اگر این عمل با عنف و اکراه باشد فقط اکراه کننده تعزیر می شود . »

در سال ۱۳۷۵ نیز در ماده ۶۳۷ مقرر گردید : « هرگاه زن و مردی که بین آنها علقه زوجیت نباشد، مرتکب روابط نامشروع یا عمل منافی عفت غیر از زنا از قبیل تقبیل یا مضاجعه شوند، به شلاق تا ۹۹ ضربه محکوم خواهند شد و اگر عمل با عنف و اکراه باشد فقط اکراه‌کننده تعزیر می‌شود.

هتک ناموس عبارتست از آمیزش جنسی یک مرد با یک زن بر خلاف میل و رضایت او . بنابراین در هتک ناموس رابطه جنسی با جنس مخالف بوده و از این نظر طبیعی است ، ولی طبق مقررات و قوانین موضوعه و آداب و روسوم اجتماعی و مذهبی صورت نمی گیرد .

به عبارت دیگر « هتک ناموس به انجام عمل جنسی با زن به زور و بر خلاف میل و ارادۀ و اطلاق می گردد و از نظر قانونی اگر قصد  هتک ناموس ثابت شود حی بدون اینکه متجاوز به این عمل توفیقی یافته باشد، باز مجازات هتک ناموس دربارۀ او اجرا می شود»[۸] البته به نظر می رسد با توجه به اینکه عنوان ثانوی هتک ناموس زنا می باشد و نظر به تعریف ارائه شده آن در ماده ۶۳ قانون مجازات اسلامی [۹] دخول شرط تحقق این جرم است . به تعبیر دیگر هتک ناموس عبارت است از « تجاوز جنسی با زنان و لواط با مردان. عمل لواط در بسیاری از نقاط دنیا هتک ناموس محسوب نمی شود لیکن در کشور ما هتک ناموس به شمار می رود . »[۱۰] همچنین در ترمینولوژی  حقوق آمده است که هتک ناموس راجع به مواقعه را گویند. هتک عرض نیز عبارتست از عم مادی مخالف اخلاق که مستقیماً روی شخص معینی صورت گیرد خواه آن شخص از جنس ذکور باشد یا اناث و پاکی عرض او صدمه دیده و به اصطلاح دامن او را لکه دار کند[۱۱]. و منظور از تجاوز به عفت هتک ناموس به عفت است و جنس مجنی علیه در آن تأثیر ندارد .[۱۲]

بنابراین هتک ناموس عبارتست از تجاوز به زن یا به اصطلاح انجام دادن عم جنسی با زن به زور و بر خلاف میل او و لواط .[۱۳]

هتک عفت عمومی عبارت است از ارتکاب هر عمل از امور جنسی در انظار و اماکن عمومی از قبیل رابطه با جنس مخالف، پوشش، رفتار، گفتار و یا نمایش تصاویر که این تمایلات را نمایان کند یا قضای حاجت در انظار که نوعاً موجب نفرت مردم می شود.

  • هتک عفت عبارتست از انجام اعمال جنسی بدون مجامعت و دخول خواه آشکار باشد و موجب جریحه دار کردن عفت عمومی نیز بشود و خواه پنهانی انجام شود شروع به عمل لواط، مساحقه، تفخیذ ( رابطه غیر مشروع دو مرد بدون دخول ) ، مضاجعه (بقل کردن) و تقبیل ( بوسیدن) هتک عفت محسوب می گردند[۱۴]. به طور کلی هتک در لغت به معنای پاره کردن است و در اصطلاح به معنی تجاوز به  اشخاص و اموال و اعراض آنها و جریحه دار کردن افکار عمومی است بطوریکه متجاوز مشمول کیفر مقرر در قانون جزا گردد.[۱۵]

تعریف محتویات مستهجن در تبصره ۴  ماده ۱۴ قانون جرایم رایانه ای بیان شده : « محتویات مستهجن به تصویر، صوت یا متن واقعی یا غیرواقعی اطلاق می‎شود که بیان گر برهنگی کامل زن یا مرد یا اندام تناسلی یا آمیزش یا عمل جنسی انسان است. » محتویات مبتذل نیز در تبصره یک ماده ۱۴ قانون جرایم رایانه ای این گونه تعریف شده اند : « … محتویات و آثار مبتذل به آثاری اطلاق می گردد که دارای صحنه ها و صور قبیحه باشد. »

با مقایسه تعریف محتویات مستهجن و مبتذل معلوم می شود که قانونگذار در محتویات مبتذل تصویر یا متن واقعی یا غیر واقعی که بیان گر برهنگی زن و مرد بدون برهنگی  اندام تناسلی را مد نظر دارد .

منظور از صوتی که مشمول محتویات مستهجن می گردد به نظر صدای بدون تصویری است که حکایت از آمیزش یا عمل جنسی انسان دارد وگرنه صوتی که بیان گر آن باشد که مردی به طور کامل برهنه شده به نظر نمی رسد مشمول این تعریف واقع شود .

منظور از متن واقعی یا غیر واقعی که مشمول محتویات مستهجن می گردد به نظر متن واقعی فیلم و متن غیر واقعی انیمیشنی است که  بیان گر برهنگی کامل زن یا مرد یا اندام تناسلی یا آمیزش یا عمل جنسی انسان است .

[۱] . همان، شماره ۵۵۳۲ .

[۲] . روزنامه حیات نو، مورخ ۱۲/۹/۸۰ ، ص ۵

[۳] . مصاحبه با قضات مجتمع قضایی ارشاد .

[۴] . قضائی، صمد، پزشکی قانونی ، انتشارات دانشگاه تهران ، ۱۳۷۳ ، ص ۵۴۸٫

[۵] . گودرزی ، فرامرز، پزشکی قانونی ، جلد دوم، انتشارات انیشتن ، ۱۳۷۷ ، ص ۱۱۸۵٫

[۶] . ولیدی، محمد صالح، حقوق جزای اختصاصی، جرائم علیه عفت و اخلاق عمومی ، جلد چهارم ، چاپ اول ، نشر داد ، ۱۳۷۴ ، ص ۱۹۵٫

[۷] . مصاحبه با جمعی از قضات مجتمع قضائی ارشاد.

[۸] . قضائی، صمد، پیشین ، ص ۵۵۳٫

[۹] . ماده ۶۳ ق.م.ا « زنا عبارت است از جماع مرد با زنی که بر ذاتاً حرام است گرچه در دیر باشد …»

[۱۰] . گودرزی ، فرامرز ، پیشین ، ص ۱۱۸۶٫

[۱۱]. جعفری لنگرودی ، محمد جعفر ، پیشین ،  شماره ۶۱۳۷ و ۶۱۳۸٫

[۱۲] . شهری، غلامرضا، ستوده جهرمی، سروش، نظریات اداره حقوق در زمینه مسائل کیفری، جلد اول، ص ۲۴۳٫

[۱۳] . طبق ماده ۱۰۸ ق.م.ا « لواط و طی انسان مذکر است چه به صورت دخول باشد یا تفخیذ»

[۱۴] . گودرزی، فرامرز، پیشین، ص ۱۱۸۵

[۱۵] . جعفری لنگرودی، محمد جعفر، پیشین ، شماره ۶۱۳۳٫

0 پاسخ

ارسال یک پاسخ

می خواهید در گفتگو ها شرکت کنید؟
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *