ضمان معاوضی در بیع بین المللی کالا

متوسطخوبخیلی خوبعالیبسیارعالی (1 votes, average: 5٫00 out of 5)
Loading...

مقدمه

در راه توسعه تجارت بین الملل ، سازمان ملل متحد ، به ویژه از طریق کمیسیون حقوق بین المللی تجارت ، جهت ایجاد هماهنگی و بدین ترتیب کاهش یا رفع موانع حقوقی ، به خصوص آنها که بر کشورهای رو به توسعه اثر می گذارند کوشش زیادی به عمل آورده است . یکی از بهترین تلاشها در این زمینه کنوانسیون بیع بین المللی کالا می باشد که در سال ۱۹۸۰ تدوین یافت . همچنین اتاق بازرگانی بین المللی (ICC) نیز از آغاز تشکیل  ، به تدوین جزئیات قوانین و قواعد قابل قبول همگان برای تجارت بین المللی پرداخته است . قواعد بین المللی برای تفسیر اصطلاحات تجاری بین المللی که به اختصار « اینکوترمز »  نامیده می شوند ، شناخته ترین نمونه های کوشش این موسسه در این زمینه می باشد . اینکوترمز از سال ۱۹۳۶ که برای اولین بار تدوین گردیده تاکنون تحولات زیادی را پشت سر گذاشته و چندین نسخه از آن منتشر شده است . یکی از مهمترین مسائل مطرح شده در این کنوانسیونها و راهنماها مساله ضمان معاوضی در بیع بین المللی کالاست .

از زمانی که کالا فروخته می شود تا زمانی که به بنگاه خریدار می رسد ( به ویژه در قراردادهای بین المللی که بایع و مشتری در دو کشور مختلف اقامت دارند ) ممکن است کالا با خطرات مختلفی مواجه شود ؛ از قبیل غرق شدن کشتی یا سرقت محموله ؛ یا مصادره آن و حتی ممکن است در این فاصله کالا تلف یا ناقص شود . بهترین وکیل تهران وکیل پایه یک دادگستری

منظور از ضمان ، آن تلف و نقصی است که در اثر حوادثی واقع شده که نمی توان آن را به بایع یا مشتری نسبت داد ، و الا در صورتی که نقص یا تلف در اثر نقض تعهد ، مثلا از ناحیه بایع باشد ، هر چند بعد از انتقال ضمان روی دهد ، باز هم بایع مسئول است .

گفتار اول :  مفهوم ضمان معاوضی

معنای « ضمان » در یک بیع بین المللی می تواند شامل وضعیت های مختلفی نظیرتلف ، فساد ، یا خسارت به کالای فروخته شده باشد . خصوصیت مشترک در همه این موارد آن است که تلف یا خسارت می بایست اتفاقی باشد . بنابر این نباید به وسیله فعل یا ترک فعل یکی از طرفین قرارداد ایجاد شده باشد .

بنابراین کلمه « ضمان » وضعیتهایی نظیر سرقت ، حوادث ناشی از آب دریا ، حرارت زیاد مؤثر بر کیفیت کالا ، اختلاط کالا ( مخصوصا مایعات ) با کالای دیگر ، فساد کالا ، تبخیر ،‌ انبار داری نامناسب و یا کنترل غیر محتاطانه کالا از متصدی حمل و نقل را شامل می شود .

گفتار دوم :  زمان انتقال ضمان معاوضی

کالا ممکن است در نقاط مختلفی از زمان تشکیل قرارداد بیع تا تحویل عملی کالا به خریدار تلف شده یا دچار خسارت گردد . زیرا این دواقدام ( انعقاد قرار داد و تحویل کالا ) ممکن است با یکدیگر ادغام شده و در یک زمان رخ دهد یا اینکه یک دوره طولانی مدت بین آنها وجود داشته باشد ، در طول آن مدت همیشه این احتمال وجود دارد و تجّار آن را به خوبی می شناسند ، که کالا در اثر یک حادثه اتفاقی ، ناگهانی و غیرمنتظره که نه فروشنده و نه خریدار در قبال آن مسئولیتی ندارند ، تلف شده یا دچار خسارت گردد ، در نتیجه ، برای مثال ، کالا ممکن است درحال بسته بندی در انبار فروشنده یا درطول راه به بندری که از آن جا صادر خواهد شد ( وقتی که قرارداد متضمن حمل کالا از طریق دریا است ) یا در طول مسافرت دریایی یا از بندر مقصد تا محل اقامت خریدار تلف شده یا دچار خسارت شود .

به طور کلی در رابطه با زمان انتقال ریسک یا ضمان معاوضی سه راه حل کلی در حقوق داخلی وجود دارد :

۱ ـ تاریخ انعقاد قرارداد ؛ این راه حل در حقوق سوئیس پذیرفته شده است . ( ماده ی ۱۸۵ قانون تعهدات ) این راه حل همچنین در کشورهای اسپانیا و هلند نیز پذیرفته شده است .

۲ ـ تاریخ انتقال مالکیت ؛ این راه حل در حقوق فرانسه ، ‌ایتالیا و انگلستان پذیرفته شده است .

۳ ـ زمان تسلیم مبیع ؛ این راه حل به غیر از حقوق ایران در کشورهای دیگری مثل آلمان ، ‌یونان، سوئد ،‌ آمریکا نیز پذیرفته شده است .

در کنوانسیون بیع بین المللی کالا ؛ راه حل دوم پذیرفته نشده است ، زیرا کنوانسیون راجع به انتقال مالکیت قاعده ای ندارد . ماده ۴ کنوانسیون مقرر می دارد : « مقررات این کنوانسیون صرفا ناظر بر انعقاد قرارداد بیع و حقوق و تعهداتی که برای طرفین در اثر چنین قراردادی حاصل می شود ، بوده و ارتباطی خاصتا به امور ذیل نخواهد داشت ، مگر خلاف آن تصریح شده باشد : الف ـ اعتبار قرارداد ، یا هر یک از شرایط آن یا اعتبار هرگونه عرف مربوط ؛ ب ـ اثری که ممکن است قرارداد نسبت به مالکیت کالا داشته باشد . »

از آنجا که در این زمینه اختلافاتی در نظام های حقوقی داخلی وجود داشته ، کنوانسیون آن را مسکوت گذاشته است . اما از دو راه حل دیگر ، کنوانسیون زمان تسلیم کالا را به عنوان قاعده اصلی در انتقال ضمان پذیرفته است ( ماده ۶۷ ) و به طور استثنایی و به عنوان قاعده فرعی در برخی موارد ، راه حل اول ( زمان انعقاد عقد ) را قبول کرده است . ( ماده ۶۸ )

بند اول :  انتقال ضمان با تسلیم مبیع

موارد اعمال این قاعده بر حسب اینکه قرارداد بیع متضمن حمل باشد یا نه ، تفاوت می کند.

الف ـ فرضی که قرارداد متضمن حمل است

در بیع های بین المللی غالبا قرارداد متضمن حمل است و مستلزم این است که کالا توسط شخص ثالثی حمل شود . بر این اساس تسلیم کالا بطور غیر مستقیم و با واسطه ، صورت می گیرد . قواعد مندرج در ماده ۶۷ کنوانسیون ، متناسب با این وضعیت است . در این فرض برای انتقال ضمان دو شرط لازم است : ۱ ـ تسلیم کالا به متصدی حمل ـ ۲ ـ مشخص شدن کالا .

۱ ـ تسلیم کالا به متصدی حمل

بر حسب این که بایع متعهد به تسلیم مبیع در محل معینی نباشد ، یا ملتزم باشد کالا را در محل معینی تسلیم کند ، ماده ۶۷ کنوانسیون تمیز قائل شده است .

در فرض اول ، تعهد به تسلیم وقتی انجام شده تلقی می شود که بایع کالا را به اولین متصدی حمل که آن را برای مشتری حمل می کند ، تحویل دهد ( ماده الف ۳۱ کنوانسیون )

این ماده مقرر می دارد : « در صورتی که بایع مکلف به تسلیم کالا در محل معین دیگری نباشد ، تعهد او به تسلیم به شرح ذیل است :

الف ـ چنانچه قرارداد بیع متضمن حمل کالا باشد ، تعهد به تسلیم عبارت است از تحویل کالا به اولین موسسه حمل و نقل جهت ارسال به مشتری ؛ … »

بنابراین در همان لحظه ای که تسلیم محقق می شود ، ضمان مبیع هم به مشتری منتقل می گردد . بند ۱ ماده ۶۷ کنوانسیون در این زمینه می گوید : « ۱ ـ هرگاه قرارداد بیع متضمن حمل کالا باشد و بایع هم ملتزم به تسلیم آن در محل معینی نباشد ، از زمانی که کالا مطابق قرارداد بیع ، جهت ارسال به مشتری تسلیم اولین متصدی حمل و نقل می شود ، ضمان به مشتری منتقل می شود …. »

در فرض دوم ؛ بایع متعهد است کالا را در محل معین و به متصدی حمل معینی تحویل دهد . در این صورت با تحویل کالا در آن محل و به همان متصدی ، ضمان مبیع به مشتری منتقل می شود ( قسمت دوم بند ۱ ماده ۶۷ ) اما اگر قبل از تحویل در آن محل ، فروشنده مجبور شود کالا را به متصدی یا متصدیان حمل دیگری تحویل دهد ، چون تسلیم صورت نگرفته است ، انتقال ضمان هم تحقق نمی یابد . ماده ۶۷ کنوانسیون در این باره مقرر می دارد :     « …. هر گاه بایع ملزم به تسلیم کالا به متصدی حمل و نقل در محل معین باشد ، تا زمانی که کالا تسلیم متصدی حمل و نقل در محل مزبور نشده است ، ضمان به مشتری منتقل نخواهد شد . این امر که باید مجاز باشد اسناد کالا را نزد خود نگه دارد ، اثری در انتقال ضمان نخواهد داشت … » مثلا اگر بایع متعهد باشد که کالا را در بندر معینی به کشتی تحویل دهد ، هرگاه قبل از تحویل به کشتی لازم باشد ، کالا از طریق کامیون یا قطار تا بندر مزبور حمل شود ، تحویل به کامیون یا قطار موجب انتقال ضمان نیست .

۲ ـ مشخص شدن کالا

صرف تسلیم کالا به متصدی حمل موجب انتقال ضمان به مشتری نیست ف بلکه لازم است کالا مشخص شده باشد . بند ۲ ماده ۶۷ کنوانسیون بیع بین المللی کالا در این مورد مقرر می دارد : « با این وصف تا زمانی که کالاهای موضوع قرارداد ، خواه از طریق علامتگذاری روی آنها ، خواه بوسیله بارنامه ها و خواه با اخطار به مشتری یا به نحو دیگری ، کاملا مشخص نشده باشند ، ضمان منتقل نخواهد شد . »

چون در بسیاری موارد کالا به صورت فله ای و برای چند خریدار فرستاده می شود ، در اینصورت ضمان کالا تا مشخص شدن کالای مشتری ، بر عهده فروشنده است . برخی روشهای مشخص نمودن کالا ، در بند ۲ ماده ۶۷ کنوانسیون بیان شده است . لزوم مشخص نمودن کالا به خاطر جلوگیری از تقلب فروشنده ، در فرضی است که بخشی از کالای ارسالی تلف شده باشد ، چرا که فروشنده ممکن است مدعی شود که همان مقدار تلف شده ، مال مشتری بوده است .

ب ـ فرضی که قرارداد متضمن حمل نیست

ماده ۶۹ کنوانسیون ، فرضی را پیش بینی نموده که در دو ماده قبل ( مواد ۶۷ و ۶۸ ) نیامده است ؛ یعنی فرضی که کالا به طور مستقیم به خود مشتری تحویل می شود . ماده ۶۹ کنوانسیون مقرر می دارد : « ۱ ـ در غیر موارد مندرج در مواد ۶۷ و ۶۸ از تاریخی که مشتری کالا را قبض می کند ، یا چنانچه در موعد مقرر اقدام به قبض ننماید ، از تاریخی که کالا در اختیار وی قرار داده شده است و به لحاظ قصور در قبض ، مرتکب نقض قرارداد می گردد ، ضمان به ذمه او منتقل می شود .

۲ ـ معهذا چنانچه مشتری ملزم به قبض کالا در محلی غیر از محل تجارت بایع باشد ، با فرارسیدن موعد تسلیم و اطلاع مشتری از اینکه کالا در محل مزبور در اختیار او قرار داده شده است ، ضمان به وی منتقل می شود .

۳ ـ چنانچه قرارداد راجع به کالایی باشد که در زمان انعقاد قرارداد مشخص نگردیده است ، تا زمانی که مشخص نشده که کالای تحویلی مربوط به قرارداد می باشد ، فرض بر این است که آن کالا در اختیار مشتری قرار نگرفته است . » در این فرض نیز برای انتقال ضمان دو شرط لازم است :

۱ ـ دادن کالا به تصرف مشتری ، یا نهادن کالا در اختیار او

دادن کالا به تصرف مشتری در دو فرض قابل تصور است . فرض اول موردی است که فروشنده کالا را در محل تجارت خود به مشتری تحویل می دهد . در این فرض مشتری ملزم است کالا را در آن محلذ تحویل بگیرد و با تحویل کالا ، ضمان به وی منتقل می شود . ولی هرگاه کالا در اختیار مشتری قرار داده شود ولی او از دریافت آن خودداری کند ، از لحظهای که کالا در اختیار او قرار داده شده است ، ضمان منتقل می شود ، مشروط بر این که قصور مشتری در تحویل گرفتن کالا نقض قرارداد تلقی شود ( بند ۲ ماده ۶۹ کنوانسیون ) . بنابراین در صورتی که مشتری متعهد باشد کالا را در طی یک دوره زمانی تحویل بگیرد ( مثلا طی مدت ۲۰ روز ) تا آخر آن مدت می تواند از تحویل گرفتن کالا خودداری نماید و ضمان تا پایان مدت مذکور منتقل نمی شود ، زیرا با عدم قبض کالا قبل از انقضاء مدت ، نقض قرارداد صورت نگرفته است .

فرض دوم ، موردی است که فروشنده متعهد است کالا را در محل معینی غیر از محل تجارت خود تحویل مشتری بدهد . در این فرض ، ضمان از لحظه ای که مشتری کالا را در آن محل تحویل می گیرد ، منتقل می شود و در صورتی که مشتری در موعد تسلیم از تحویل گرفتن امتناع کند ، از زمانی که کالا در آن محل در اختیار او قرار داده شده و او نیز از آن آگاه بوده است ، ضمان منتقل می شود ( بند ۲ ماده ۶۹ ) . قید اخیر یعنی آگاهی مشتری ، بدین خاطر است که او قادر به قبض آن بوده و کالا به نحو موثر در اختیار او قرار گرفته باشد . بر این اساس صرف ارسال یک یادداشت برای خریدار ( بر طبق ماده ۲۷ کنوانسیون ) کافی نیست و اطلاع مشتری از اینکه کالا در اختیار او گذاشته شود ، لازم است.

بنابراین اگر کالا در یک انبار عمومی باشد و بایع در موعد تسلیم به مشتری اطلاع دهد که کالا در آن محل در اختیار اوست و او می تواند آن را تحویل بگیرد ، سپس کالا قبل از انقضائ دوره زمانی مقرر و قبل از آنکه مشتری اقدام به قبض کند ، تلف شود ، بایع مسئولیتی نخواهد داشت و تلف از مال مشتری خواهد بود .

تفاوت این فرض با فرض پیشین این است که در فرض پیشین ، کالا در محل تجارت بایع قرار داشته و امکانات و توانایی بیشتری برای حفظ آن دارد . پس اگر کالا قبل از انقضاء مهلت تسلیم ، تلف شود ، فرض می شود که بایع در تلف مقصر بوده و از اینرو ضمان بر عهده او قرار می گیرد ؛ حال آنکه در فرض دوم ، کالا در محلی غیر از محل تجارت بایع قرار داشته و از لحاظ قدرت بر حفظ کالا تفاوتی بین فروشنده و خریدار نیست و از آنجا که کالا در اختیار مشتری قرار گرفته و تسلیم تحقق یافته است ، ضمان به مشتری منتقل شده است ، هرچند کالا به قبض واقعی او در نیامده است .

۲ ـ مشخص بودن کالا

مطابق بند ۳ ماده ۶۹ کنوانسیون تا زمانی که کالا مشخص نشده ، فرض بر این است که کالا در اختیار خریدار گذارده نشده است و طبعا ضمان هم به او انتقال نیافته است .

بند دوم : انتقال ضمان با انعقاد قرارداد

در کنوانسیون بیع بین المللی کالا ؛ در مواردی استثنایی برای تعیین زمان انتقال ضمان ، راه حل دیگری هم پذیرفته شده است و آن ، زمان انعقاد قرارداد است و این در موردی است که کالا در حال حمل فروخته شود .

گاهی کالا در زمانی که در حال حمل به مشتری است و پیش از رسیدن به وی ، به دیگری فروخته می شود . در این مورد ، قاعده اصلی انتقال ضمان در حال تسلیم ، قابل اعمال نیست . زیرا وقتی کالا به متصدی حمل تحویل شده ، به منظور ارسال به مشتری دوم نبوده است ؛ چه در آن زمان هنوز قرارداد دوم منعقد نشده تا انتقال ضمان صورت گیرد .

کنوانسیون بیع بین المللی کالا به عنوان قاعده نخستین در بخش اول ماده ۶۸ مقرر می دارد که ضمان از لحظه انعقاد قرارداد به مشتری منتقل می شود . در طرح نخست تهیه شده از سوی آنسیترال آمده بود که ضمان از لحظه انعقاد قرارداد به مشتری منتقل می شود . در طرح نخست تهیه شده از سوی آنسیترال آمده بود که ضمان از لحظه ای که کالا به متصدی حمل تحویل گردیده ، منتقل می شود که لازمه آن انتقال ضمان به مشتری دوم حتی قبل از انعقاد قرارداد بود . این قاعده خشن و سختی بود و کنوانسیون در قسمت اول ماده ۶۸ آن را چنین جایگزین نمود که زمان انعقاد قرارداد زمان انتقال ضمان بشمار می آید .

اشکال روش پذیرفته شده کنوانسیون آن است که در صورتی که کالا در حین حمل خسارت ببیند یا تلف شود و مشخص نباشد که حادثه قبل از انعقاد قرارداد بیع دوم بوده یا بعد از آن ، نمی توان راه حلی را ارائه نمود . ولی راه حل پیشنهادی آنسیترال این فایده را داشت که در این مورد این مشکل را حل می کرد .

ماده ۶۸ در ادامه به عنوان استثنا مقرر می دارد : معهذا اگر از اوضاع و احوال چنین برآید ، از تاریخ تسلیم کالا به موسسه حمل و نقلی که اسناد مربوط به قرارداد حمل را صادر می کند ، ضمان بر ذمه مشتری مستقر خواهد شد . »

نتیجه گیری

اینکوترمز۲۰۰۰ و کنوانسیون وین هر دو اسنادی بین المللی می باشند که با هدف توسعه و متحدالشکل کردن قواعد مربوط به بیع بین المللی کالا شکل گرفته اند و باید گفت که نسبتاً دراین راه موفق بوده اند .

کنوانسیون زمان تسلیم کالا رابه عنوان قاعده ی اصلی درانتقال ضمان پذیرفته است (ماده ی ۶۷ کنوانسیون) و به طور استثنایی و به عنوان قاعده ی فرعی در برخی موارد راه حل اول (زمان انعقاد عقد) را قبول کرده است.(ماده  ۶۸ کنوانسیون) در توجیه راه حل پذیرفته شده در کنوانسیون ( زمان تسلیم ) گفته شده است کسی که کالا تحت تصرف و کنترل اوست، برای جلوگیری از خطرات و یا اندیشیدن تمهیداتی برای رفع ضرر از قبیل مراجعه به کارشناس یا بیمه گر در وضعیت بهتری قراردارد و منصفانه است که ضمان کالا هم بر دوش او باشد.

در اینکوترمز ۲۰۰۰ انتقال ریسک در بخش های A5 و B5 تنظیم شده است که مقرر می دارد ضمان در هر یک از اصطلاحات‌ اینکوترمز در لحظه ی تحویل به خریدار منتقل می شود و معنای لحظه ی تحویل نیز در بخش های A4و B4 ذکر شده است و موقع تسلیم کالا توسط فروشنده و گرفتن کالا توسط خریدار را معین می کند.هنگام تحویل در  انواع مختلف اینکوترمز متفاوت است و به این ترتیب هنگام انتقال ضمان نیز متغیر است.

قواعد کنوانسیون بیع بین المللی کالا(CISG) درباره ی انتقال ضمان معاوضی تنها هنگامی اعمال خواهد شد که طرفین هیچ گونه ترتیب صریح با ضمنی قبلی راجع به مسأله اتخاذ نکرده باشند، زیرا کنوانسیون ، دارای جنبه ی تکمیلی است ، به این معنی که طرفین می توانند اعمال مقررات CISG را به طورکامل کناربگذارندیا اینکه آثار آن را محدود کنند .

 . صفایی، سید حسین ، حقوق بیع بین المللی با مطالعه تطبیقی، انتشارات دانشگاه تهران ، ۱۳۸۷ ، ص ۱۴۳

 . J. O. HONOLD , uniform law for international sales under the 1980 UN convention , second edition , kluwer law & taxation pub , deventer 1991 , p. 88

 . جمعی از نویسندگان ، تفسیری بر حقوق بیع بین المللی ، ترجمه دکتر مهراب داراب پور ، گنج دانش ، تهران ، ۱۳۷۴ ، ج ۳ ، ص ۲۷

 . J.O.Honold , op.cit , no 92 , p. 90

 . ibid

*****گروه وکلای سفیر صلح را به خاطر بسپارید*****
موسسه حقوقی سفیر صلح با دارا بودن کادری با تجربه و متعهد و استفاده از اعضای هیئت علمی دانشگاه و وکیل پایه یک دادگستری آماده خدمت رسانی و ارائه خدمات حقوقی ـ وکالتی و مشاوره در کلیه امور حقوقی ـ کیفری ـ ثبتی ـ خانواده و بین الملل می باشد .
ما بهترین وکلا را در ایران به شما معرفی می کنیم . سایت سفیر صلح اولین سایت و مرکز تخصصی اطلاع رسانی حقوقی در کشور است که مشغول فعالیت های علمی و تحقیقاتی می باشد . گروه وکلای سفیر صلح با معرفی برترین کادر وکلا در مناطق مختلف تهران و شهرستان های مختلف کشور حضور دارند و در رفع مشکلات حقوقی و کیفری ، ثبتی و خانواده به شما کمک می کنند . همین حالا می توانید از طریق صفحه تماس با ما از یکی از وکلای متخصص موسسه وقت ملاقات بگیرید و مشکل حقوقی خود را با ایشان در میان بگذارید .
اما چرا برای حل مشکل حقوقی خود گروه وکلای سفیر صلح را انتخاب می کنید ؟
جواب مشخص و مبرهن است ؛ زیرا :
۱ ـ وکلای موسسه حقوقی سفیر صلح با شما صادق هستند و رویه کار در این مجموعه به این صورت است که بمحض ارجاع پرونده اقدامات عاجل و حقوقی راجع به آنها صورت می گیرد .
۲ ـ متخصصین ما دارای تسلط و تجربه کافی در امر وکالت می باشند و همگی دارای رزومه موفقی می باشند . اغلب همکاران این مجموعه علاوه بر تحصیلات تخصصی در یک رشته خاص ، در یک رشته فوق تخصصی نیز آموزش دیده و مهارت دارند .
۳ ـ آخرین موسسه و دفتری که برای به دست آوردن حق و حقوق خود به آن مراجعه خواهید کرد ، موسسه حقوقی سفیر صلح خواهد بود : مطمئن باشید که به حق خود خواهید رسید .
جهت آگاهی بیشتر می توانید با شماره تلفن ۲۶۶۴۳۹۰۸ یا ۰۹۱۲۸۴۷۲۹۸۴ تماس حاصل نمایید .

0 پاسخ

ارسال یک پاسخ

می خواهید در گفتگو ها شرکت کنید؟
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *