شرایط توبه از دیدگاه فقهی

متوسطخوبخیلی خوبعالیبسیارعالی (1 votes, average: 5٫00 out of 5)
Loading...

در قرآن مجید در خصوص شرایط توبه آمده است: «فَإنَّ تَابُوا وَ اَقَامُوا الصَّلاهَ وَ آتَوا الزَّکاهَ فَخَلُوا سَبیلَهُمُ آنَ اللهُ غَفَوُرٌ رَحیمٌ»(سوره ی توبه ،قسمتی از آیه۵) که بیان میدارد: «پس اگرتوبه کردند نماز بر پا داشتند و زکات دادند(مال خود را پاک کردند) همانا خدا را آمرزنده و مهربان می یابند و به شرایط توبه اشاره میکند».

«از دیدگاه امیر المومنین توبه ای پذیرفته است که دارای شرایط زیر باشد.پشیمانی برگذشته، عزم برترک گناه در مدت عمر، ادا کردن حقوق مردم، قضا کردن هر واجبی که فوت شده، گداختن هرگوشتی که از حرام روئیده به حزن و اندوه، الم و زحمت طاعت و عبادت را به بدن چشاندن به ازای آنچه از معصیت چشیده است».[۱] «امام باقرعلیه السلام فرموده اند که نشانه های توبه این است که کسانی را که بر او ادعای حقی دارند را راضی بکند و نیازهای قضا شده اش را اعاده نماید ودر برابرمومنان متواضع باشد وخود را از طغیان هوس های نفسانی حفظ کنند.حضرت علی(ع) نیز میفرماید: که یکی از شروط توبه تصمیم بر ترک همیشگی گناه است واینکه دوستان بد را رها کند. ازشرایط اساسی توبه، حصول پشیمانی ازمعصیت، ازجهت معصیت بودن است نه از ترس مجازات یا ازترس اینکه آبرویش ریخته شود»[۲]

قائده کلی درمیان فقها نیز در خصوص شرایط توبه این است که در جرایم حق الله، توبه پشیمانی از گذشته، عدم تکرار گناه و انجام عمل صالح و کتمان عمل و در صورت علنی شدن، پشیمانی ثانویه او پذیرفته بشود ودر جرایم حق الناس توبه، پشیمانی از گذشته، عدم تکرارجرم و گناه، ادای حق مردم، تحصیل رضایت آنها یا پذیرفتن اجرای حکم قصاص یا حد در مواردی لزوم می باشد. پس شرط اصلی پذیرش توبه در حق الناس، جلب رضایت صاحب حق میباشد تا سبب سقوط مجازات گردد.[۳] از لحاظ زمان پذیرش توبه نیز باید گفت که از پیامبراکرم(ص) روایت شده است که اگرمومنی گناهی انجام بدهد، خداوند هفت ساعت به او مهلت می دهد و ملکی هم در طرف راست و متصدی کارهای نیک است مانع ازثبت گناه او می شود تا شاید کار نیکی انجام دهد و مشمول این آیه بشودکه «آنَ الحَسَناتَ یَذهَبَنَّ السَیِئاتِ، کارهای نیک گناهان را می زداید» و اگر در این هفت ساعت توبه نماید توبه اش پذیرفته می شود.[۴] در برخی جرایم مانند ارتداد به مرتد سه روز فرصت داده می شود تا توبه کند و به اسلام بازگردد و اماره مسلمان شدن او را ذکرشهادتین دانسته اند و لازم نیست که حتی ذکر شهادتین را دقیقا به صورتی که هست تلفظ کند و همین که با بیان کلماتی این منظور را برساند کافی است و اینکه مرتکب صرفا نماز بخواند را دلیل بر توبه او ومسلمان شدن نمی دانند.[۵]

توبه چه از گناهان کبیره باشد وچه از گناهان صغیره به حکم عقل واجماع فقها واجب و فوری است.[۶]

«شیخ بهایی درشرح اربعتین می فرماید: شکی در وجوب توبه فوری نیست و واجب است که هرچه زودتر توبه کند و اگر در توبه تاخیرکند یا با مرگ ناگهانی روبه رو می شود که باب توبه مسدود می شود و یا به سبب آلودگی که بردل او عارض شده مرتکب گناهان جدیدمی شود. و توبه ای که بعدا خواهد کرد دلش با زبانش یکی نیست و توبه اش پذیرفته نمی شود»

سقوط حدود با توبه پیش از اقامه بینه از آن جهت است که توبه گناه اخروی را ساقط می کند. پس به طریق اولی گناه دنیوی را هم ساقط می کند (محمدی،۷۱،ص۷۴). اما از لحاظ جرم بودن عمل، همه فقها قائل به پذیرش توبه قبل از اثبات جرم هستند و آن را مسقط مجازات می دانند. اما در خصوص پذیرش توبه بعد از اثبات جرم، اختلافاتی دیده می شود که بیان شد. همه فقها توبه قبل از اثبات را می پذیرند و به آیات و روایاتی که در این زمینه وجود دارد استناد می کنند. اکثر فقهای شیعه و سنی توبه قبل از اثبات جرم با اقرار، بینه و علم قاضی را مسقط مجازات می داند و در مورد جرم محاربه توبه قبل از دستگیری را مسقط مجازات می دانند و در خصوص توبه بعد از اقرار قائل به تخییر امام در عفو یا اجرای مجازات می باشد و در خصوص توبه بعد از اقامه بینه معتقد به عدم سقوط مجازات می باشد.

[۱] . خمینی ، روح الله ، تحریر الوسیله ، موسسه تنظیم ونشر آثار امام خمینی ، ص ۸۸

[۲] . گیلانی ‌، عبدالرزاق ‌، مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه ‌، کتابخانه صدوق ‌، چاپ اول ‌، ۱۳۴۳ ، ص۲۸۹

[۳] . شیری، عباس(۱۳۷۲) ؛ سقوط مجازات در حقوق کیفری اسلام و ایران، تهران، مرکز انتشارات جهاد دانشگاهی شهید بهشتی ،ص۷۷

[۴] . کلینی رازی، ابوجعفر‌،محمد بن یعقوب اسحاق‌،اصول کافی‌،ج ۴ مترجم‌،سید هاشم رسولی‌،دفتر نشر فرهنگ اهل بیت فرهنگ اهل بیت (ع) بی تا ، ص۱۶۹

[۵] . محمدی ری شهری ، محمد ، ص۱۶۰-۱۶۳

[۶] . همان ، ص۱۶۰-۱۶۳

0 پاسخ

ارسال یک پاسخ

می خواهید در گفتگو ها شرکت کنید؟
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *