بررسی مفهوم دعوی و ماهیت آن

متوسطخوبخیلی خوبعالیبسیارعالی (1 votes, average: 500 out of 5)
Loading...

سحر سیدی پور ـ کارشناس ارشد حقوق خصوصی

برای دعوی، تعاریف مختلفی توسط اساتید حقوق مطرح گردیده است. از نظر جناب آقای احمد متین دفتری ” دعوی عملی است که برای تثبیت حق صورت می گیرد. حقی که مورد انکار یا تجاوز واقع شده است.” ایرادی که بر این تعریف وارد می باشد این است که دامنه شمول این تعریف بسیار وسیع است به طوری که شامل اعمال غیر قانونی در جهت تثبیت حق نیز می گردد و دقیق به نظر نمی رسد. بهترین وکیل تهران

از نظر جناب آقای دکتر کاتوزیان “دعوی حقی است که به موجب آن اشخاص می توانند به دادگاه مراجعه کنند و از مقام رسمی بخواهند که به وسیله اجرای قانون از حقوقشان در برابر دیگری حمایت شود. مراجعه به دادگاه و اجرای این حق همیشه به وسیله عمل حقوقی خاصی که اقامه دعوا نام دارد انجام می شود.” و در جایی دیگر بیان می دارند:” دعوا عملی است تشریفاتی که به منظور تثبیت حقی که مورد انکار و تجاوز واقع شده است انجام می شود.” که این تعریف نیز با توجه به شباهتی که به تعریف دکتر متین دفتری دارد، داران همان ایراد می باشد. وکیل پایه یک دادگستری

 به نظر اینجانب، کامل تری تعریفی که می توان برای دعوا ارائه نمود که تا حدودی ایرادات تعاریف بالا در آن وجود نداشته باشد این است که بیان نماییم دعوی عبارت است از اقدام و عمل فرد برای استیفا یا تثبیت حقوقی که برای خود تصور می کند (اعم از این که این تصور مطابق با حقیقت و واقع امر باشد یا نباشد) از طریق مراجعه به مراجع قضایی. مسلم است مرجع قضایی پس از بررسی، در صورتی که ادعای وی را مقرون یا مطابق به واقع تشخیص دهد به دعوای وی رسیدگی خواهد نمود. در غیر این صورت دعوای وی را غیر قابل استماع اعلام یا رد خواهد نمود.

شرایط اقامه دعوی

از دقت و تفحص در ماده ۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی می توان دریافت که قانونگذار، اقامه هر دعوی را منوط به وجود شرایطی نموده است که عدم رعایت هر یک از آن ها از سوی خواهان، و ایراد خوانده در برخی موارد، و یا توجه دادگاه راسا (بند ۳ تا ۱۱ ماده ۸۴ که جنبه آمره و مربوط به نظم عمومی می باشد) با ضمانت اجرایی رد دعوی در بیشتر موارد رو به رو خواهد گردید.

اهم شرایط اقامه دعوی به صورت زیر دسته تقسیم می گردد:

۱- منجز بودن حق مورد ادعا، یعنی این حق معلق به تحقق امری یا مشروط به وجود شرطی نباشد.

۲- اقامه کننده دعوی، ذینفع باشد.

نفع به معنی سود و منفعت و نقطه مقابل ضرر و زیان می باشد. ذینفع بودن در دعوی به این معنی می باشد که فردی که اقامه دعوی می نماید، چنانچه دعوی منجر به صدور حکم علیه خوانده (محکوم علیه) گردید، سودی به وی برساند. قاعده قدیمی و معروف فرانسوی که بیان می دارد ” نفع مقیاس دعاوی است و هرجا نفع نیست، دعوی هم نیست” بیان کننده این شرط مهم می باشد.

شرط ذینفع بودن خواهان در ماده ۲ قانون آیین دادرسی مدنی تصریح گردیده است. عدم وجود این امر مهم، منجر به صدور قرار رد یا عدم استماع دعوی خواهد گردید.

نفع باید دارای سه خصیصه باشد : اول این که حقوقی و مشروع باشد. دوم: سابقا به وجود آمده باشد و کماکان باقی باشد. سوم: شخصی و مستقیم باشد.

۳- سمت اقامه کننده دعوا (از حیث اصالت یا نمایندگی) مشخص باشد.

۴- اهلیت قانونی (که اهلیت استیفا نیز نامیده می شود) برای اقامه دعوا داشته باشد.

مستنبط از ماده ۲۱۱ قانون مدنی ” شخصی که اقامه دعوا می نماید در صورتی اهل محسوب می شود که بالغ و عاقل و رشید باشد. بر اساس تبصره ۱ ماده ۱۲۱۰ قانون مدنی سن بلوغ در پسر ۱۵ سال تمام قمری و در دختر ۹ سال تمام قمری می باشد .رویه کنونی به این صورت است که افراد دارای سن هجده سال تمام را دارای اهلیت دانسته و اقامه دعوا را منوط به این امر می گرداند. با توجه به آرا وحدت رویه، در امور غیر مالی، پسر در سن پانزده سالگی و دختر در سن نه سالگی، یعنی قبل از رسیدن به سن هجده سال تمام می توانند اقامه دعوا نمایند مگر این که جنون آن ها به موجب حکم دادگاه ثابت گردد در صورت اخیر ولی وی به نمایندگی از طرف او اقامه دعوا خواهد نمود.

اما با توجه به این که رای وحدت رویه لازم الاتباع می باشد و امکان طرح دعاوی غیر مالی توسط افراد کمتر از هجده سال تمام وجود دارد، اما در عمل کمتر دیده می شود که فردی با این شرایط خود نسبت به اقامه دعوی اقدام نماید و معمولا در تمام موارد اقامه دعوی توسط ولی طفل صورت می پذیرد.

به موجب رای وحدت رویه  دیگری، اشخاص بالغ کمتر از ۱۸ سال، در امور مالی، می توانند دعوای اعسار نیز مطرح نمایند.

۵-  دعوا در موعد قانونی اقامه گردد. این مواعد در مورد هر دعوی و در هر مورد به طور جداگانه در قانون آیین دادرسی مدنی تصریح گردیده اند.

۶- دعوی سابقا رسیدگی و منجر به صدور حکم قطعی نشده باشد. در این صورت رای صادره از اعتبار امر مختومه برخوردار خواهد بود که قابل رسیدگی مجدد نمی باشد.

۷- دعوی به طرفیت خوانده اقامه گردد.

انواع دعاوی

۱- از لحاظ نوع حق (ماهیت  حق مورد ادعا) : از این منظر دعاوی به دو دسته دعاوی عینی و دعاوی دینی(شخصی) تقسیم می گردند.

دعاوی عینی: به آن دسته از دعاوی اطلاق می گردد که حق مورد ادعا، از حقوقی می باشد که برای افراد نسبت به عین یا منافع عین ایجاد می گردد. در این دعاوی بر خلاف دعاوی عینی ، تنها دو عنصر وجود دارد: صاحب حق و موضوع حق.

دعاوی دینی (شخصی) : به آن دسته از دعاوی اطلاق می گردد که ماهیت آن، دیون و الزامات قانونی و به عبارت دیگر، عهدی می باشد. مانند دعوای مطالبه دین. در این دعاوی همواره سه عنصر وجود دارد. طلبکار (دائن)،  بدهکار (مدیون) و موضوع مورد ادعا (بدهی یا طلب).

۲- از لحاظ موضوع حق: دعاوی به دو دسته دعاوی منقول و دعاوی غیر منقول تقسیم می شود.

دعاوی منقول: خواسته در دعاوی منقول، مطالبه مال منقول یا اجرای تعهدات می باشد.

دعاوی غیر منقول: خواسته در دعاوی غیر منقول، مال غیر منقول یا حقوق راجع به اجرای آن است. مانند دعاوی مالکیت، ممانعت از حق، مزاحمت و تصرف عدوانی.

با توجه به ماده ۱۲ قانون مدنی ” مال غیر منقول مالی است که از محلی به محل دیگر نتوان نقل نمود، اعم از این که استقرار آن ذاتی باشد یا به واسطه عمل انسان، به نحوی که نقل آن مستلزم خرابی یا نقص خود مال یا محل آن شود.”

۳- از لحاظ مالی یا غیر مالی بودن دعوا:

حق مالی حقی است که اجرای آن مستقیما برای دارنده ایجاد منفعتی می نماید که قابل تقویم به پول است.به عبارت دیگر “حق مالی چیزی است که به پول تقویم می گردد.”

“حق غیر مالی آن است که اجرای آن، منفعتی که مستقیما قابل تقویم به پول باشد ایجاد ننماید. مانند حق بنوت، زوجیت و امثال آن. بعضی از حقوق غیر مالی هستند که غیر مستقیم ممکن است ایجاد حقی نمایند که قابل تقویم به پول باشد ولی این امر آن را حق مالی نمی گرداند. مانند زوجیت که ایجاد حق نفقه برای زوجه یا توارث برای زوجین می نماید که آن قابل تقویم به پول است.

از نظر آقای دکتر کاتوزیان، “حق غیر مالی امتیازی است که هدف آن، رفع نیازمندی های عاطفی و اخلاقی انسان است. موضوع این حق روابط غیر مالی اشخاص است. ارزش داد و ستد ندارد و به طور مستقیم قابل ارزیابی به پول و مبادله با آن نیست. مثل حق زوجیت، ابوت و …”.

اینجانب، با تعریف ارائه شده از آقای دکتر کاتوزیان موافق می باشم. زیرا که این تعریف به صورت کامل و با توجه به تمامی ابعادی که سازنده عناصر یک حق غیر مالی می باشد، ارائه گردیده است.

۱- متین دفتری، احمد، آیین دادرسی مدنی و بازرگانی، جلد ۱، شماره۶۲، صفحه ۳۳۳٫

۲- کاتوزیان، دکتر ناصر، اعتبار امر قضاوت شده در دعوای مدنی، چاپ پنجم، انتشارات دادگستر، ش. ۷۳، صفحه ۱۱۸٫

۳- کاتوزیان، دکتر ناصر، منبع پیشین،شماره ۲۰۹، صفحه ۲۷۳٫

۴- رای شماره ۳۰- ۳/۱۰/۱۳۶۴ هیئت عمومی دیوان عالی کشور.

۵- رای شماره ۶۶۸- ۱۴/۷/۱۳۸۳ هیئت عمومی دیوان عالی کشور.

۶- امامی، دکتر سید حسن، حقوق مدنی، چاپ چهارم، انتشارات اسلامیه، تهران  ۱۳۵۲، جلد ۴، صفحه ۴٫

۷- همان.

۸- کاتوزیان، دکتر ناصر، حقوق مدنی، جلد ۱ شماره۹۱، صفحه ۱۰۶٫

***گروه وکلای سفیر صلح را به خاطر بسپارید***
موسسه حقوقی سفیر صلح با دارا بودن کادری با تجربه و متعهد و استفاده از اعضای هیئت علمی دانشگاه و وکیل پایه یک دادگستری آماده خدمت رسانی و ارائه خدمات حقوقی ـ وکالتی و مشاوره در کلیه امور حقوقی ـ کیفری ـ ثبتی ـ خانواده و بین الملل می باشد .
ما بهترین وکلا را در ایران به شما معرفی می کنیم . سایت سفیر صلح اولین سایت و مرکز تخصصی اطلاع رسانی حقوقی در کشور است که مشغول فعالیت های علمی و تحقیقاتی می باشد . گروه وکلای سفیر صلح با معرفی برترین کادر وکلا در مناطق مختلف تهران و شهرستان های مختلف کشور حضور دارند و در رفع مشکلات حقوقی و کیفری ، ثبتی و خانواده به شما کمک می کنند . همین حالا می توانید از طریق صفحه تماس با ما از یکی از وکلای متخصص موسسه وقت ملاقات بگیرید و مشکل حقوقی خود را با ایشان در میان بگذارید .
اما چرا برای حل مشکل حقوقی خود گروه وکلای سفیر صلح را انتخاب می کنید ؟
جواب مشخص و مبرهن است ؛ زیرا :
۱ ـ وکلای موسسه حقوقی سفیر صلح با شما صادق هستند و رویه کار در این مجموعه به این صورت است که بمحض ارجاع پرونده اقدامات عاجل و حقوقی راجع به آنها صورت می گیرد .
۲ ـ متخصصین ما دارای تسلط و تجربه کافی در امر وکالت می باشند و همگی دارای رزومه موفقی می باشند . اغلب همکاران این مجموعه علاوه بر تحصیلات تخصصی در یک رشته خاص ، در یک رشته فوق تخصصی نیز آموزش دیده و مهارت دارند .
۳ ـ آخرین موسسه و دفتری که برای به دست آوردن حق و حقوق خود به آن مراجعه خواهید کرد ، موسسه حقوقی سفیر صلح خواهد بود : مطمئن باشید که به حق خود خواهید رسید .
جهت آگاهی بیشتر می توانید با شماره تلفن ۲۶۶۴۳۹۰۸ ۰۲۱ یا ۰۹۱۲۸۴۷۲۹۸۴ تماس حاصل نمایید .

0 پاسخ

ارسال یک پاسخ

می خواهید در گفتگو ها شرکت کنید؟
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *