اثر تغییر جنسیت بر نکاح

متوسطخوبخیلی خوبعالیبسیارعالی (1 votes, average: 5٫00 out of 5)
Loading...

پس از ازدواج ممکن است به هر دلیلی یکی از زوجین یا هر دوی آنها به تغییر جنسیت روی می آورد. یکی از مهم ترین پرسش ها بعد از عمل جراحی، بقا یا عدم بقای ازدواج و نیز جواز یا عدم جواز روابط زناشویی آن دو به عنوان « زوجین» است. بررسی این نوع تغییر جنسیت نیز، دارای حالات گوناگونی است. به عبارت دیگر، گاه تنها مرد یا تنها زن تغییر جنسیت می دهد و در مواردی ممکن است هر دو به تغییر جنسیت روی آورند.

تغییر جنسیت به چند صورت ممکن است صورت گیرد

الف) تغییر جنسیت مرد به زن

ب) تغییر جنسیت زن به مرد.

ج) تغییر جنسیت زوجین به صورت غیر همزمان

د) تغییر جنسیت زوجین به صورت همزمان

در ادامه به تشریح وضعیت نکاح از لحاظ دوام یا عدم دوام در هر یک از این صور چهار گانه می پردازیم :

بند اول : وضعیت ازدواج در تغییر جنسیت مرد به زن

هرگاه پس از ازدواج مرد و زن، مرد تغییر جنسیت دهد و به زن تبدیل شود، چنان چه این عمل جراحی کامل باشد، در وضعیت جدید، زندگی زوجین سابق، به « زندگی دو زن» تبدیل خواهد شد. طبیعی است که ازدواج دو زن از نظر اسلام مردود است و بنابراین، ازدواج سابق به طور کلی باطل و بلا اثر می شود. دلیل این امر، واضح است، چه این که از ارکان مهم « ازدواج» وجود دو فرد به عنوان « زن و شوهر » می باشد. چنان چه این رکن مهم از بین برود. « موضوع ازدواج » منتفی شده و بنابراین، حکم مساله، یعنی « ازدواج » نیز از بین خواهد رفت. امام خمینی در این باره می فرماید : « و کذا لو تزوجت امراه برجل فغیر جنسه بطل الترویج من حین التغییر »

هم چنین اگر زنی با مردی ازدواج کند و آن گاه مرد جنسیت خویش را تغییر دهد، ازدواج از هنگام تغییر جنسیت باطل می شود.

بند دوم : وضعیت ازدواج در تغییر جنسیت زن به مرد

این مورد نیز مانند صورت قبل است . به عبارت دیگر ، هر گاه پس از ازدواج مرد و زن، زن به مرد تبدیل شود، موضوع ازدواج ، یعنی عنوان « زن وشوهر » از بین رفته و ازدواج سابق باطل و بلا اثر خواهد بود. امام خمینی در این باره می گوید: « لو تزُوج امراه فتغیر جنسها فصارت رجلاً بطل الترویج من حین التغییر »

هرگاه زنی ازدواج کند، آن گاه جنسیت خویش را تغییر دهد و مرد گردد، ازدواج از هنگام تغییر جنسیت باطل می گردد.

با توجه به کلام فوق ، با عمل جراحی تغییر جنسیت، موضوع ازدواج یعنی « مرد و زن» تغییر کرده و موضوع جدید، یعنی « مرد و مرد» به وجود می آید. از این رو، انفساخ ازدواج، یک امر قهری خواهد بود.

بند سوم : تغییر جنسیت زوجین به صورت غیر همزمان ( غیر مقارن )

گاه زوجین هر دو به تغییر جنسیت روی می آورند، البته با این توضیح که تغییر جنسیت زن و شوهر، با یک فاصله زمانی نسبتاً زیاد مثلاً یک سال یا دو سال صورت می پذیرد. در این فرض، فرقی نمی کند که در ابتدا مرد تغییر جنسیت دهد، یا زن تغییر جنسیت دهد. در این حالت، همانند حالت  سابق، ازدواج باطل است؛ چون مجوز شرعی برای ابقای ازدواج سابق وجود ندارد. به محض این که یکی از زوجین جنس خود را تغییر دهد، مثلاً جنس مرد به زن تبدیل گردد، در حالت جدید هر دو هم جنس خواهند شد و ازدواج سابق از بین خواهد رفت. حال اگر زن نیز بعد از مدتی تغییر جنسیت دهد، عُلقه زوجیت حاصل نمی شود، بلکه نیاز به اجرای خطبه عقد جدید است.

امام خمینی در این باره می گوید: « لو تغیر الزواجان جنسهما الی المخالف فصار الرجل امراه و بالعکس، فان کان التغییر غیر متقارن فالحکم کما مر { البطلان} . »

اگر زن و شوهر، جنسیت خود را به جنس مخالف تبدیل کنند، به گونه ای که شوهر به زن تبدیل شود و زن به مرد تبدیل گردد، چنان چه تغییر آن دو به صورت غیر متقارن ( غیر همزمان) باشد، حکم آن مانند مورد قبل {بطلان} است .

بند چهارم : تغییر جنسیت زوجین به صورت همزمان ( مقارن)

می توان تصور کرد که گاه زن و شوهر در زمان واحد تغییر جنسیت می دهند. هر گاه زن و شوهر، همزمان جنسیت خویش را تغییر دهند، در این که آیا ازدواج سابق پا برجاست یا باطل شده است ، دو احتمال وجود دارد:

احتمال اول : این که ازدواج سابق همچنان دارای دوام و بقا می باشد. توضیح این که، حقیقت ازدواج، زوجیت هر یک، نسبت به دیگری است و نه بیش تر. در این صورت، تنها حالت و چگونگی آن، در قبل و پس از عمل جراحی تغییر کرده است. بنابراین، زوج فعلی، قبلاً زوج بوده که در این وضعیت جدید، حقیقت ازدواج، یعنی زوجیت هریک نسبت به دیگری ،هم چنان به حال خودش باقی است. نهایت آن که، وظیفه هریک با وضعیت سابق متفاوت است. مرد فعلی ( بعد از تغییر جنسیت)، قبلاً وظایف یک زن ( زوجه ) را به عهده داشت و زن فعلی ( بعد از تغییر جنسیت) قبلاً وظایف یک مرد ( زوج) را عهده دار بود. برخی فقیهان شیعه در توضیح مطلب فوق ، یعنی دوام ازدواج سابق – که هر دو زوجین به صورت همزمان تغییر جنسیت داده اند- معتقدند: در این حالت این احتمال وجود دارد که بتوان « اصل ازدواج سابق » را استصحاب کرد و اگر چه در وضعیت جدید ، برخی خصوصیات و صفات تغییر کرده است، ولی از بین رفتن برخی خصوصیات و اوصاف سابق، به بقای موضوع و وحدت آن ضرری نمی رساند پس اگر در بقا یا عدم بقای ازدواج سابق شک داشته باشیم، می توانیم استصحاب ازدواج را جاری سازیم.

منظور از « تغییر اوصاف و خصوصیات» تغییر صفت « مذکر بودن» و صفت «مونث بودن» است؛ چه این که در تغییر جنسیت همزمان زوجین ، مرد جدید ، قبلاً با صفت مؤنث شناخته می شد. نیز زن جدید ، قبلاً با صفت مذکر شناخته می شده است. پس از تغییر جنسیت، صفات مذکر و مؤنث زوجین تغییر کرده است، ولی « اصل ازدواج » و رابطه زوجیت میان آن دو را می توان استصحاب کرد.

احتمال دوم : این که ازدواج سابق دوام نداشته باشد، و در وضعیت جدید باطل گشته است؛ با این بیان که در ازدواج علاوه بر نسبت زوجیت بین طرفین، امر دیگری نیز لازم است و آن این که، این مرد، زوج باشد برای زنی که همسر اوست که در اصطلاح منطق به آن « نسبت و اضافه غیر متشابه الاطراف» می گویند؛ یعنی بین دو چیز، فقط از یک نسبت خاص وجود دارد که از طرف دیگر آن نسبت وجود ندارد . به عنوان مثال ، رابطه « پدری » که بین علی و جواد وجود دارد ، یک جانبه  است و آن که علی « پدر » جواد است ؛ هم چنین است رابطۀ «پسری » که بین ایشان است منحصراٌ یک جانبه است . در حالی که رابطۀ « خواهری» که بین دوزن وجود دارد یا رابطۀ « برادری» که بین دو مرد وجود دارد، دو جانبه است که در منطق به آن « نسبت یا رابطۀ متشابه الاطراف» می گویند .

رابطه بین زن و شوهر، از نوع « غیر متشابه الاطراف » است که این نسبت و رابطه، پس از تغییر جنسیت زوجین، از بین رفته است. بنابراین، عقد ازدواج سابق، باطل گشته و طرفین برای ادامه زندگی با یکدیگر ، نیاز به عقد ازدواج جدید دارند.

در ادامه دیدگاه عده ای از فقیهان و مراجع تقلید دربارۀ تأثیر تغییر جنسیت یکی از زوجین یا هر دو زوجین بر ازدواج را بیان می کنیم:

  1. آیت الله محمد فاضل لنکرانی: ایشان در مورد تغییر جنسیت پس از ازدواج چنین می گویند:

تغییر جنسیت در دو همسر { زوجین} به چند صورت ممکن است:

الف- اگر تنها یکی از آنها تغییر جنسیت دهد ، عقد زوجیت آن دو باطل می گردد؛

ب- اگر هر دو همسر تغییر جنسیت دهند، ولی یکی جلوتر و دیگری در زمان بعد، در این صورت نیز عقد نکاح باطل می شود؛

ج-اگر تغییر جنسیت در هر دو همسر همزمان صورت گیرد، زوجیت آن دو بلافاصله منفسخ می گردد،ولی نمی توانند مجدداً در شکل جدید – بعد از تغییر جنسیت- عقد ازدواج بخوانند و احتیاط مستحب آن است که صبر کنند تا زمان عدُِه گذرد.

  1. آیت الله ناصر مکارم شیرازی : در پرسش و پاسخ از ایشان چنین آمده است:

پرسش:اگر زن و شوهر با هم در یک زمان تغییر جنسیت دهند، حکم ازدواج قبلی آنها چیست؟

پاسخ: اگر تغییر حقیقی باشد، زوجیت بلافاصله فسخ می شود و می توانند مجدداً عقد ازدواج را شکل جدید بخوانند، ولی احتیاط آن است زمان عِدُه بگذرد.

  1. آیت الله سید علی خامنه ای : در پرسش و پاسخ از ایشان چنین آمده است:

پرسش : اگر زن یا مرد پس از ازدواج، تغییر جنسیت دهد، حکم ازدواج قبلی چگونه است ؟

پاسخ: ازدواج از حال تغییر { جنسیت} باطل می شود.

  1. آیت الله لطف الله صافی : وی در این باره می گوید:

… اگر با عمل جراحی زنی که شوهر دارد مرد شود از همان لحظه، نکاح آن ها باطل می شود.

  1. آیت الله حسین علی منتظری در این باره می گوید:

اگر زن و شوهر تغییر جنسیت دهند، عقد باطل می شود.

بنابراین از ارکان مسلم ازدواج، وجود « زن و مرد» به عنوان « زوجین» است. هر گاه این امر به هر دلیلی از جمله تغییر جنسیت، مخدوش گردد، ازدواج، باطل می شود. پس وجود « زن و زن» یا « مرد و مرد» به عنوان « زوجین» غیر شرعی است.

پس از ازدواج ، گاه مرد تغییر جنسیت می دهد و گاه زن، جنسیت خویش را تغییر می دهد. در هر حال ، ازدواج گذشته باطل یا منحل می شود. این مساله مورد اتفاق فقیهان شیعه است و حتی یک مخالف هم وجود ندارد.

در مواردی، زن و شوهر هر دو تغییر جنسیت می دهند. این نوع تغییر جنسیت، گاه غیر همزمان ( غیر متقارن) است؛ یعنی تغییر جنسیت زن و شوهر با یک فاصله زمانی  صورت می پذیرد. برای مثال، زوج در سال اول و زوجه در سال دوم تغییر جنسیت می دهد. این نوع تغییر جنسیت نیز موجب بطلان ازدواج سابق می شود؛ چه این که با تغییر جنسیت اول ( مثلاً زوج) ، ازدواج سابق باطل می شود و تغییر جنسیت دوم ( مثلاً زوجه) تأثیری در حکم مسأله ( بطلان نکاح سابق ) ندارد. به عبارت دیگر، تغییر جنسیت دوم، تأثیری در ابقای ازدواج سابق ندارد. نهایت آن که زن و شوهر پس از تغییر جنسیت می توانند با یکدیگر مجدداً ازدواج کنند. مطلب فوق ، یعنی بطلان نکاح زوجین در تغییر جنسیت غیر همزمان مورد اتفاق همه فقیهان شیعه است و حتی یک مخالف هم وجود ندارد.

هر گاه زن و شوهر به صورت همزمان تغییر جنسیت دهند ( متقارن)، امام خمینی در تحریر الوسیله، بقای ازدواج سابق را ترجیح می دهد و می گوید: بقای نکاح آن دو بعید نیست، ولی احتیاط آن است که ازدواج میان دو، تجدید شود.

اگر چه امام خمینی برای « بقای ازدواج سابق » دلیلی ارائه نداده اند، ولی برخی فقیهان شیعه در توضیح کلام فوق گفته اند که « اصل ازدواج سابق » قابل استصحاب است، اگر چه برخی صفات و خصوصیات زوجین، یعنی صفت « مذکر بودن» و صفت « مونث بودن»  پس از تغییر جنسیت، تغییر کرده است، ولی این مطلب به اصل ازدواج میان زوجین خللی وارد نمی سازد.

عده ای از فقیهان، شیعه، اساساً فرع فوق، یعنی تأثیر جنسیت همزمان زوجین بر ازدواج سابق را مورد توجه قرار نداده اند. گروهی از فقیهان که فرع فوق را مورد توجه قرار داده اند، خود دو گروهند:

یکی از فقیهان مانند آیت الله یوسف صانعی، همانند امام خمینی معتقد است که: بعید نیست ازدواج آن ها هم چنان برقرار باشد.

اما بقیه فقیهان شیعه مانند: آیت الله محمد مومن، آیت الله سید محسن خرازی، آیت الله محمد فاضل لنکرانی و آیت الله ناصر مکارم شیرازی معتقدند که اساساً « تغییر جنسیت همزمان زوجین » تأثیری در حکم ( بطلان ازدواج سابق ) ندارد.  در هر حال تغییر جنسیت غیر همزمان زوجین، موجب بطلان ازدواج سابق می شود.

یکی از دلایل مطلب فوق این است که ازدواج سابق را نمی توان بدون ملاحظه شرایط و ضوابط شرعی استصحاب کرد؛ چون در ازدواج سابق، مرد به عنوان « زوج» به دادن نفقه و مهریه موظف بود. همان طور که زن به عنوان « زوجه» موظف به تمکین بوده است. پس از تغییر جنسیت همزمان آن دور ، مرد جدید را نمی توان به دادن نفقه و مهریه موظف نمود، همان طور که زن جدیدی را نمی توان به تمکین موظف نمود؛ چون این امر، یک تعهد و الزام جدید است که اساساً برای آن ، عقد یا توافقی صورت نگرفته است و عقد و توافق سابق نیز برای ایجاد الزام جدید کافی نخواهد بود.

بنابراین، ازدواج سابق اساساً باطل و منحل شده و آن دو برای زندگی به عنوان « زن و شوهر » نیازمند عقد جدید هستند .

***گروه وکلای سفیر صلح را به خاطر بسپارید***
موسسه حقوقی سفیر صلح با دارا بودن کادری با تجربه و متعهد و استفاده از اعضای هیئت علمی دانشگاه و وکیل پایه یک دادگستری آماده خدمت رسانی و ارائه خدمات حقوقی ـ وکالتی و مشاوره در کلیه امور حقوقی ـ کیفری ـ ثبتی ـ خانواده و بین الملل می باشد .
ما بهترین وکلا را در ایران به شما معرفی می کنیم . سایت سفیر صلح اولین سایت و مرکز تخصصی اطلاع رسانی حقوقی در کشور است که مشغول فعالیت های علمی و تحقیقاتی می باشد . گروه وکلای سفیر صلح با معرفی برترین کادر وکلا در مناطق مختلف تهران و شهرستان های مختلف کشور حضور دارند و در رفع مشکلات حقوقی و کیفری ، ثبتی و خانواده به شما کمک می کنند . همین حالا می توانید از طریق صفحه تماس با ما از یکی از وکلای متخصص موسسه وقت ملاقات بگیرید و مشکل حقوقی خود را با ایشان در میان بگذارید .
اما چرا برای حل مشکل حقوقی خود گروه وکلای سفیر صلح را انتخاب می کنید ؟
جواب مشخص و مبرهن است ؛ زیرا :
۱ ـ وکلای موسسه حقوقی سفیر صلح با شما صادق هستند و رویه کار در این مجموعه به این صورت است که بمحض ارجاع پرونده اقدامات عاجل و حقوقی راجع به آنها صورت می گیرد .
۲ ـ متخصصین ما دارای تسلط و تجربه کافی در امر وکالت می باشند و همگی دارای رزومه موفقی می باشند . اغلب همکاران این مجموعه علاوه بر تحصیلات تخصصی در یک رشته خاص ، در یک رشته فوق تخصصی نیز آموزش دیده و مهارت دارند .
۳ ـ آخرین موسسه و دفتری که برای به دست آوردن حق و حقوق خود به آن مراجعه خواهید کرد ، موسسه حقوقی سفیر صلح خواهد بود : مطمئن باشید که به حق خود خواهید رسید .
جهت آگاهی بیشتر می توانید با شماره تلفن ۲۶۶۴۳۹۰۸ ۰۲۱ یا ۰۹۱۲۸۴۷۲۹۸۴ تماس حاصل نمایید .

0 پاسخ

ارسال یک پاسخ

می خواهید در گفتگو ها شرکت کنید؟
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *